Lena ter Schegget, primarius van het kwartet: ‘Beethovens 14e strijkkwartet behoort tot de crème de la crème onder de strijkkwartetten.’
Beethoven aan de hand van zijn brieven
In samenwerking met Merita, dat opkomende kamermuziekensembles stimuleert en ondersteunt bij het innoveren van de uitvoeringspraktijk, ontwikkelde het kwartet de voorstelling 131 – Beethoven aan de hand van zijn brieven. Lena: ‘”131” is het opusnummer van Beethovens veertiende strijkkwartet. We wilden dat heel graag spelen en iets toevoegen waarvan we dachten dat het de muziek zou ondersteunen zonder dat het de indruk zou wekken dat de muziek zelf niet genoeg was. Dat bracht ons op het idee om fragmenten van brieven voor te lezen uit verschillende fases van zijn leven: van een brief uit zijn jeugd en een hartstochtelijke liefdesbrief tot een brief waarin hij onderhandelt over de prijs van zijn composities. Je krijgt naast de muziek ook een beetje van de mens te zien. De samenwerking met Merita gaf ons de kans om het concept uit te werken met een regisseur.’
De mens achter de muziek
Wie de bustes van Beethoven kent, denkt al snel aan een oudere, norse man. ‘Het beeld dat ik van Beethoven had, is dankzij dit project enorm veranderd’, vertelt Lena ‘Zelf vind ik de brief waarin hij de prijzen voor zijn composities communiceert met een uitgever interessant.’ Ze klinkt besmuikt als ze citeert: ‘Hij schrijft dingen als: “Ik kan me niet voorstellen dat deze prijzen te hoog zijn. Ik heb in elk geval geprobeerd ze voor u zo redelijk mogelijk te maken.” We weten niet of het inderdaad die toon heeft gehad, maar in een andere brief schrijft hij aan een vriend dat de uitgevers voor hem in de rij staan en hij niet meer zo zijn best hoeft te doen. Het is heel leuk om zoiets te ontdekken.’
Een heel leven in brieven
Alle emoties die een leven tekenen zitten in de muziek, zegt Lena, en ook in de brieven komt dat tot uitdrukking: ‘Van speels en vrolijk tot diep treurig. Het is heel bijzonder om een intieme liefdesbrief te lezen en het gaat natuurlijk ook over zijn ziekte, zijn doofheid en hoe hij daaronder lijdt. We lezen bijvoorbeeld ook uit het Heiligenstädter Testament*, dat is heel indrukwekkend. Daarin heeft hij het over hoe ondraaglijk die doofheid is en dat hij eraan denkt een einde aan zijn leven te maken. Sowieso is wat hij schrijft over zijn doofheid aangrijpend, dat komt in meerdere brieven terug.’
Extra laag toevoegen
Het is dan ook best pittig om dit werk te spelen, vertelt ze: ‘Het stuk zelf is bedoeld om alle zeven delen aan een stuk door te spelen. Met de brieven erbij duurt het zo’n zeventig minuten zonder pauze.’ Eerder zei ze al dat de muziek compleet is van zichzelf, hoe voeg je daar dan toch nog een extra laag aan toe? ‘We hebben nagedacht over de momenten waarop we een brief lezen en welke brief waar paste. Terwijl een van ons leest, maken we een soort “loop” in de muziek en spelen de anderen bijvoorbeeld de begeleiding van de melodie door.’ Ze schiet in de lach: ‘Dat hebben we goed moeten oefenen, want het gevaar is dat je niet meer uit die loop komt.’
Een belevenis
Ze kijkt enorm uit naar het concert: ‘Ik denk dat bijna elke kwartetspeler zegt: die late Beethovenkwartetten, dat is waar je het voor doet. Die zijn zo prachtig en je vindt er zoveel in! Ik hoop dat het publiek nog meer van Beethovens muziek gaat houden, dat ze achteraf denken: we hebben wat meegemaakt, want zijn muziek is altijd een belevenis.’
* Het Heiligenstädter Testament is een brief uit 1802 van Beethoven die hij schreef in een periode van zware depressiviteit en gedachten aan de dood. Na zijn dood in 1827 werd het een van de beroemdste documenten die hij naliet.
Foto: MovedMedia